İkidilli ve Tekdilli Öğrencilerin Özetleme Stratejileri

S. Sevim ÇIKRIKÇI

Öz


Özetleme, alanyazınındaki pek çok çalışmada işaret edildiği gibi, anadili öğretiminin temel bileşenlerinden okuduğunu anlama ve anlatmaya dayalı bilişsel süreçleri içermektedir. Özetleme ediminin öncelediği bilişsel düzenlemelere dönük görünümleri, kuramsal ve deneysel çalışmalar doğrultusunda temellendiren van Dijk (1979), anlama düzeyinde gerçekleşen bilişsel düzenlemeleri, önemli bilgiyi daha az önemli olan bilgiden ayırma olarak tanımlamaktadır. Bu tanım doğrultusunda özetleme edimi, kaynak metnin önemli içeriksel yapısının kısaltılmış olarak yeniden üretilmesi sürecinde iki alt eylemi gerektirmektedir. Söz konusu iki alt eylem, anlama düzeyinde metnin önemli birimlerinin seçilmesi ve anlatma düzeyinde ise seçilen birimlerin özet metne dönüştürülmesi sürecini kapsamaktadır. Bu çalışmada, bu iki alt eylem, 5.sınıf Türkçe-Almanca ikidilli ve 5. sınıf tekdilli öğrencilerin özet metinlerinin karşılaştırmasına dayalı olarak nasıl bir görünüm sunduğu bağlamında sorgulanmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara dayalı olarak, ikidilli öğrencilerin özetleme edimlerinde kimi stratejilerin tekdilli öğrencilere göre belirgin ayrımlar içerdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Sözcükler


Özet Metin; Metin Özetleme; Büyük Ölçekli Yapı; Özetleme Stratejileri; Okuma-Anlama; Sözbilimsel Yapı; Önerme