Eski Yunan ve Roma'da Söz Söyleme Sanatının Üç Biçemi: Attike, Asia ve Rodos

F. Gül ÖZAKTÜRK

Öz


Eski Yunan ve Roma’da söz söyleme sanatının üç biçemi yaygın olarak kullanılırdı. Bunlardan biri olan Attike biçemi, Lysias, Demosthenes ve çağdaşlarının etkisi altında gelişmiştir; özellikle Lysias’ın örnek alındığı bu biçem bir yandan her türlü retorik sanatıyla doludur ve ilk bakışta bunları görebilmek zordur, öte yandan süslemeden ve aşırı sözcük kullanımından uzak ve yalındır; ayrıca para karşılığında bir logograf tarafından yazılmadığı ve sıradan bir tartışmacının ağzından döküldüğü izlenimini verir. İ.Ö.2.yüzyılın ortalarından başlayarak retoriğin Attike biçemini izleyen bir takım hatipler vardı, fakat Hellenistik dönemde yapaylığa kaçan bir eğilim kendini gösterdi. Cicero’nun Brutus adlı yapıtından öğrendiğimize göre, Attike biçemi ilkin adalar ve Batı Anadolu kentleri olmak üzere Ege’de yayılmış, yerel halkın doğası ve alışkanlıklarının kaçınılmaz etkisi altında yalınlığını ve sağlam karakteristik özelliklerini yitirmiştir; böylece retoriğin yeni, süslü ve gösterişli Asia biçeminin ortaya çıktığı söylenir. Asia biçeminin tipik örneğini Hegesias’ta buluruz; bu biçemi kullanan yazarlar sarsıcı kısa tümceler, metinle ilgisi olmayan sözcükler kullanmışlar ve belli bir ritİmle tümceyi bitirmekten hoşlanmışlardır. Asia biçeminin iki türü vardı, biri düzenli, güzel epigramatik ve ağırlığı olmayan tümcelerle, öbürü ise aceleyle seçilmiş sözcüklerle kendini gösteriyordu. Roma’da bu biçemin önde gelen temsilcisi, Cicero’nun da mesleki rakibi olan Hortensius idi. Bir süre sonra Asia biçemi, genç Seneca’nın yapıtlarında ortaya çıktı. Zaman içinde retorikte Attike ve Asia biçemi arasında Rodos biçemi doğdu. Söz söyleme sanatının bu biçeminin en iyi öğretmenlerinden biri Rodos adalı Apollonios Molon idi. Rodoslular adına Roma’ya elçi olarak geldiğinde, Cicero’ya, Roscius’u savunduğu mahkeme davasında, biçemiyle ilgili kimi önerilerde bulundu. Yunanistan’a gittiğinde Rodos adasında Molon’un derslerini izleyen ve Asia biçeminde konuşmalarını hazırlayan Cicero, bundan sonra Asia ile Attike biçeminin arasında yer alan Rodos biçemini benimsemiştir.

Anahtar Sözcükler


Söz Söyleme Sanatı; Attike; Asia; Rodos

Tam Metin:

PDF