Osmanlı Dönemi'nde Kullanılan İki Analog Bilgisayar: Rubû‘ el-Müceyyeb ve Pergar-ı Nisbe

İrem ASLAN SEYHAN

Öz


İçinde bulunduğumuz çağın bireylere empoze ettiği, “Teknolojinin mekanik ve metalik olmak zorunda olduğu” yanılgısı, çağımızın en büyük yanlış anlaşılmalarından biridir. Teknoloji, en temel anlamda insan aklının ürünü olan ve insan hayatını kolaylaştırmak gayesiyle tasarlanan mamulleri tanımlayan bir sistemdir. Bu bağlamda tarih boyunca birçok teknolojik alet geliştirilmiştir. Bunlardan bazıları doğrudan bilime hizmet etmektedir. Makalemizin konusu da Osmanlı Dönemi'nde son derece yaygın olarak kullanılmış, bilimsel bilgi sayesinde tasarlanmış ve aynı zamanda doğrudan bilimin gelişmesine hizmet etmiş olan iki teknolojik alettir. Bu aletler, yani rubû' el-müceyyeb (trigonometrik kadran) ve pergâr-ı nisbe (sektör) birer analog bilgisayar sayılmaktadır. Makalemizde adı geçen astronomi-matematik aletleri detaylı olarak incelenirken, kullanım alanları ve popülerliklerinin sebeplerine de yer verilmektedir. Ayrıca bu esnada adı geçen aletlerin bir sentezi olan Galileo'nun askeri pergeli de -yine bu inceleme kapsamında- gerekli yere oturtulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Sözcükler


Matematik Tarihi; Teknoloji Tarihi; Osmanlı Teknolojisi; Osmanlı Matematiği; Sektör; Pergar-ı Nisbe; Trigonometrik (Sinüs) Kadran; Rubû

Tam Metin:

PDF