Tek Dilli Çocuklarda Deyimlerin Anlamlandırılması ve Öntürlük Etkisi

Hüseyin UYSAL, Seda G. GÖKMEN

Öz


Dilbilim ve psikoloji alanına giren ulamlama konusu, dil edinimi çalışmalarından gelen verilerle aydınlanma bulmaktadır. Dereceli bir içyapıyı savunan Öntür Kuramı'na göre, zihinden çağrılma ve kavranma zorluğu üzerinde öntürlük etkilidir. Mevcut çalışma, deyimin anlamlandırılması ve bileşen adların öntürlüğü arasındaki ilişkiyi sorgulamaktadır. Araştırma grubu, anasınıfı, 3., 5. ve 8. sınıf düzeyindeki Türkçe tek dilli çocukları kapsamaktadır. Sormacayla, BEDEN BÖLÜMÜ üst ulamına ait kavramların öntürlük değerleri yaşlara göre belirlenmiştir. Bu kavram adlarını bileşeni olarak bulunduran deyimler, ad bileşeninin öntürlüğüne göre derecelendirilmiş, her biri bir kavrama testi içerisinde öykü ve resimlerle sunulmuştur. Yanıtların doğruluğu ve tepki süresi dikkate alınarak çözümleme yapılmıştır. Anasınıfı ve 3. sınıf grubu, ağırlıklı olarak gerçek anlamı seçmiş, diğer gruplarda ise ilerleyen yaşla birlikte değişmeceli anlama yönelim gözlenmiştir. Deyimleri kavrama yeterliliği gösteren gruplarda öntürlük etkisine işaret eden bulgular, deyimlerin kalıplaşmış sözcükler olduğunu ve bileşen sözcüklerin değişmeceli anlam üzerinde etkisiz olduğunu savunan görüşlere karşıt niteliktedir.


Anahtar Sözcükler


Değişmeceli Dil; Deyim; Dil Edinimi; Dil Gelişimi; Dil İşleme; Öntür Kuramı; Öntürlük Etkisi

Tam Metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.1501/.v56i1.17