Ferishtah's Fancies (“Feriştah'ın Tahayyülleri”) Adlı Eserde Bir Şarkiyatçı Olarak Robert Browning

Pelin KUT BELENLİ

Öz


Edward Said'e göre Şarkiyatçılık, gözleme dayalı değil, Batı'nın hayallerine, düş gücüne ve varsayımlarına dayalı bir Batı fantezisidir ve bu, Şarkiyatçılığı uydurma bir kurgu yapar. Said'in Orientalism'in (1978, Şarkiyatçılık) girişinde belirttiği gibi, “Doğu neredeyse bir Avrupa icadıdır ve eski çağlardan beri romansın, egzotik varlıkların, akıldan çıkmayan hatıraların ve manzaraların, kayda değer tecrübelerin mekânı olagelmiştir” (1). “Viktorya Çağı Şarkiyatçılığı” İngilizler'in o çağdaki beğeni ve meraklarına damgasını vurmuştur. Binbir Gece Masalları'nın Burton tarafından yapılan başarılı çevirisinin 1884'te basılması ve Edward Fitzgerald'ın Ömer Hayyam'ın Rubaiyat'ını çevirmesi Viktorya Çağı Şarkiyatçılığına iki örnek olarak düşünülebilir. Doğu'ya duyulan bu ilgi sebebiyle edebiyat doğrudan Şarkiyatçılığın kurgulandığı başlıca alanlardan biri hâline gelmiştir. Böylece, Browning'in Ferishtah's Fancies (1884, “Feriştah'ın Tahayyülleri”) adlı eseri muhtemelen dönemin Şarkiyatçı eserlerinin etkisi altında kalınarak yazıldığı için Viktorya Çağı Şarkiyatçı edebiyatına bir diğer örnek olarak düşünülebilir. Browning'in şiir kitabı 1884'te yayımlanmış ve söz konusu Şarkiyatçılık furyasından ötürü çok iyi satmıştır. Bu eser, Browning'in ikincil eserlerinden biri sayılsa da, Doğu'ya duyulan ilgiyi göstermek açısından önem taşımaktadır. Bu şiir kitabı “derviş olma yolunda ilerleyen” bir Acem tarafından anlatılan didaktik öykülerden oluşmaktadır. Başlıkta adı geçen Feriştah, “ziksel dünyanın alametlerini yorumlayarak olayların ahlaki anlamlarını bularak ve daha sonra ruhani doğruları öğreten hikâyeler uydurarak” (Mermin) dünyanın anlamını tefsir eden, hayal ürünü bir bilgedir. Bu basmakalıp “derviş” gürü Browning'in kurgusal Şarkiyatçı dünyayı nasıl yapılandırdığını göstermektedir.

Anahtar Sözcükler


Robert Browning; Ferishtah's Fancies (“Feriştah'ın Tahayyülleri”); Viktorya Çağı; Edward Said; Şarkiyatçılık; Egzotik; Mistik