Türkçe Öfke Metaforları

Elif ARICA AKKÖK

Öz


Bilişsel dilbilim alanındaki çalışmalar metaforların duyguların kavramlaştırılmasında önemli bir rolü olduğunu, söz konusu kavramlaştırmaların dillerin doğasına özgü özelliklere yönelik ipuçları sunduğunu ortaya koymuştur (Lakoff 405; Kövecses, Metaphor and Emotion 15; Kövecses, Metaphor in Culture 34). Bilişsel bakış açısıyla en sık çalışılan duygu kavramlarından birisi olan öfke kavramı, dillere özgü kültürel farklılıkları belirlemede oldukça önemli bir role sahiptir (Lakoff ve Kövecses 200; Yu 60; Soriano 110; Kövecses, Handbook of Anger, 164; Kövecses ve diğerleri 350). Türkçe'de de öfke metaforlarının genel ve kültüre özgü kavramlaştırmalarını ortaya koymayı amaçlayan öncü çalışmalar bulunmaktadır (Aksan, Metaphors of Anger 31; Aksan, The Container Metaphor 103). Bu çalışmanın temel amacı Türkçe öfke metaforlarını bilişsel dilbilim bakış açısıyla ele almak ve kültüre özgü görünümlerini betimlemektir. Söz konusu amaca ulaşmak için gazete haber metinlerinden ve köşe yazılarından oluşturulan bir veri tabanında yer alan öfke metaforlarının dağılımları ve metaforik eşlemeleri belirlenmiştir. Çalışmanın bulguları Türkçeye özgü bilişsel modelde kap, doğal güç ve rakip metaforlarının belirgin rolü olduğunu; Türkçeye özgü modelin Lakoff ve Kövecses (200) tarafından Amerikan İngilizcesi için geliştirilen bilişsel modelle ortak özellikler sergilediğini, ancak kültüre özgü kimi farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Sözcükler


Kavramsal Metafor; Öfke Metaforları; Bilişsel Dilbilim; Metaforik Eşleme; Duygu Kavramları