Fransız Seyyahların Gözüyle Kafkasya

Erdoğan UYGUR

Öz


Avrupa'da Rönesans ile birlikte aydınlanma sürecinin ivme kazanması, bilinmeyen coğrafyaların keşne yönelik seyahatlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Başlangıçta seyahatlerin bir kısmı, Avrupa kıtası üzerindeki ülkeler ile sınırlıdır. Yapılan seyahatlerle bu yakın ülke halklarının gelenek ve göreneklerini, kültürel özelliklerini, yaşam biçimlerini incelemek, dilleri ve inançları hakkında okuyucuya bilgi vermek amaçlanmıştır. Sanayileşmenin başlaması ile özellikle XVIII. ve XIX. yüzyıllarda seyahatlerde gözle görülür bir artış olmuştur. Bu dönemde İngiltere, Fransa, İspanya, Portekiz gibi bazı Avrupa devletleri sömürge topraklar arama yarışına girmişlerdir. Seyyahlar da bu yarışa kimi zaman bilerek veya bilmeyerek destek vermişlerdir. Seyahatlerin mânâ ve amacının bir bakıma ekonomik ve politik amaçlara evrilmesi, mesafenin de giderek uzamasına yol açmış ve Petersburg, Moskova, Sibirya, İstanbul, Suriye, Kudüs, Mısır, İran, Kafkasya, Afrika, Hindistan, Çin, hattâ denizaşırı ülkeler, seyyahlar için cazibe merkezi olmaya başlamıştır. Seyyahlar, ziyaret ettikleri bölge halklarının her türlü özelliğini mercek altına almışlar; zayıf ve güçlü yanlarını kaydetmeye özen göstermişlerdir. Bu makale, Fransız seyyahların Kafkasya bölgesine yaptığı seyahatler üzerine kaleme alınmıştır. Çok çeşitli etnik ulusların yaşadığı Kafkasya, pek çok Fransız seyyahın uğrak yeri olmuştur. Bölge halklarının ilginç gelenek ve görenekleri, dilleri, inançları, Batı kültür penceresinden gözlemlenmiş; zaman zaman Batı halkları ile bu bölge halkları arasında etnolojik bir yakınlığın izleri araştırılmış, tarih öncesi dönemlere telmihlerle çeşitli çıkarımlar yapılmış, varsayımlarda bulunulmuştur. Genellikle nesnel olduklarını söylemelerine rağmen, bazı seyyahların öznel ve önyargılı bir bakış açısına sahip olduğu bilinmektedir. Şahit oldukları olumlu ya da olumsuz birkaç olayı, bir ulusun temel özelliği olarak gösterebilmekte ve bazen anlatılanlardan yola çıkarak hüküm verebilmektedirler. Bununla birlikte, seyyahlar, Kafkasya'da yaşayan halkların özellikleri hakkında bilgi toplamışlar ve çok geniş bir coğrafyayı kapsayan oryantalizm anlayışının şekillenmesine önemli katkı sağlamışlardır.

Anahtar Sözcükler


Oryantalizm; Fransız Seyyahlar; Seyahatname; Kafkasya; Etnografya

Tam Metin:

PDF