Güç Ağının Her Yöne Yayılması: Sarah Kane'nin Cleansed Adlı Oyununun Deleuze ve Guattarı Felsefesiyle Okunması

Pelin KÜMBET

Öz


1990'lerde İngiliz toplumunda hüküm süren kültürel, politik, ideolojik ve sosyal değişiklerin etkisiyle İngiliz tiyatro sahnelerinde yeni bir akım doğdu. Bu akım değişik bir sürü tanımla adlandırılsa da “in-yer-face tiyatrosu” tanımı daha yaygın olarak kabul görmüş ve daha kapsayıcı bir kavram olarak görülmüştür. O zamanlar İngiliz toplumunda meydana gelen değişikliklere açık tepki olarak öne çıkan yeni oyun yazarları, memnuniyetsizliklerini, topluma uyumsuzluklarını, nezaket sınırlarını ihmal etmeyi ve geleneksel teatral tasvir ve tekniklerini çarpıcı imgeler kullanarak yıkmayı amaç edinirler. In-yer-face tiyatrosunun bir parçası olan Sarah Kane, savaş alanı gibi zorlu şartlarda ayakta kalma mücadelesi, güç dengesizliği, savaşa karşı kayıtsızlık, materyalleşmiş aşk ve seks, toplumsal cinsiyet ve kimlik politikaları ile toplumda artan tüketim gibi birçok konuyu eserlerinde islemiştir. Üçüncü oyunu Cleansed karakterlerin toplumsal uyuşmazlıklarına karşı onları sözde disipline edip eğiten, boğucu ve tutsak edici bir eğitim enstitüsünde geçmektedir. Öğrencileri toplumsal uyum sınırlarına indirgeyerek, istek ve bireyselliği yok eden yaygın ve baskıcı Batı eğitim sistemini eleştirirken, Sarah Kane dişi/erkek, ben/öteki, kurban/kurban edilen, beden/akil, baskılayıcı/baskılanan, masum/suç isleyen, doğal/doğal olmayan normal/normal olmayan ahlaklı/ahlaklı olmayan ve akıllı aklı başında olmayan gibi toplumsal değerlerin dayandığı ikili düşünce sistemini yıkmaktadır. Oyunları çoğunlukla geleceğe karşı karamsar ve çaresizlik içeriyor gibi değerlendirilse de bu makale onun Cleansed oyununu Deleuze ve Guattari nin pozitif ve yaşamı onaylayan felsefesiyle değerlendirilecektir. Bu değerlendirme, Kane'nin sabit kimlik anlayışı, süregelen cinsellik normları ve bedenler üzerine atfedilen toplumsal cinsiyetler üzerine sorular sorması bakımından oyunu değerlendirmede yeni bakış açıları getireceğine inanıyorum.

Anahtar Sözcükler


Sarah Kane; Cleansed; Gilles Deleuze; Félix Guattari; Oluşumlar