13. Yüzyıl başlarında Moğollarda Sosyal ve Askerî Teşkilât

Ahmet TEMİR

Öz


13. yüzyılda kurularak bir dünya imparatorluğu şeklinde gelişen Moğol devleti, bir yandan dahî bir asker ve idareci olan Çinggiz Han'ın eseri ise, diğer yandan eski Türk sistemine dayanan sosyal ve askerî teşkilât da bunda önemli rol oynamıştır. Moğol askerî teşkilâtı, halkın akrabalık ve idarî bölümüne dayanmaktadır. En küçük içtimaî birliğe Moğollar "yasun" 'kemik' derlerdi. Birçok yasun'un birleşmesiyle oboğ 'oba', oba'ların birleşmesiyle irgen 'halk, boy' meydana gelir, birçok halkın birleşmesiyle ulus 'devlet, millet' teşekkül ederdi. 1206'da Han olan Çinggiz, irgen, oboğ ve yasun'ları askerî birlikler halinde teşkilâtlandırmıştır. Bunlar da tümen (onbin), cağun (yüz) ve arban (on) gibi kısımlara ayrılıyor ve başlarına noyan'lar (kumandanlar) tayin ediliyordu. Birçok noktalarda eski Türk geleneğine dayanan bu teşkilât, Çinggiz Han tarafından ele alınarak ustalıkla uygulanmıştır. Ancak zamanla Moğollar arasında boy teşkilâtı bölünmüş ve yeni gruplanmalar ortaya çıkmıştır.

Anahtar Sözcükler


Moğol Devleti; Cengiz Han; Sosyal Teşkilat; Askeri Teşkilat; 13. Yüzyıl