Anadolu'da Gordion Roma Devri Halkı Astragalus ve Calcaneus'larının Biometrik ve Morfolojik Tetkiki ile Ontojenetik ve Filojenetik Münasebetleri

Enver Yaşar BOSTANCI

Öz


Gordion, Ankara’nın 113 km. güneybatısında, Porsuk suyuna yakın ve Ankara-İstanbul demiryolunun takip ettiği vadi içindedir. Bugün Yassıhöyük diye bilinen bu eski iskân yeri, Roma ve Eski Yunan yazarlarına göre, Phrygia’nın merkezi Gordion’dur. Gordion'da Pensilvanya Üniversitesi adına kazılar yapılmıştır. Bu kazılar sırasında Eti, Frig ve Roma devirlerine ait mezarlardan iskeletler çıkarılmıştır. Bu iskeletlerin incelenmesi sonucunda çok önemli bulgular elde edilmiştir. Astragalus ve Calcaneus hem biometrik ve hem de morfolojik karakterleri bakımından etnik farklar gösterir. Bu hususlar göz önünde bulundurularak, guruplar daima sınıflandırılarak tetkik edilmelidir. Astragalus ve Calcaneus'un biometrik ve morfolojik karakterlerinin incelenmesi, ayağın adale varyasyonları, yapısı ve mekaniği hakkında geniş bilgi verir ve aynı zamanda ayağın biojenetiği, ontojenetik gelişmesi ile filojenetiğine ait problemleri aydınlatır. Astragalus'ta collum tali uzunluğu, caput torsiyon açısı, collum tali ayrılma açısı, tibiale ve fibiale yükseklikler, facies maleolaris medialis calcaneus'ta arka gövde (corpus) üst uzunluğu, topuk torsiyon açısı, sustentaculum tali meyil açısı, facies cuboides ontojeniide filojeniyi tekrar eder. Muhtelif topluluklarda Astragalus'un tetkiki bazı etnolojik meseleleri de aydınlatmaktadır. Gordion Roma devri halkında iptidaîlerde olduğu gibi, çömelerek oturma âdetinin pek yaygın olduğunu tespit ediyoruz. Çünkü Gordion Roma devri halkı Astragalus'larında trochlea'nın medial ve lateral yüzleri ile facies articularis maleolaris öne ve boyun üzerine doğru uzanır ve collum tali'nin üst kısmında fazla fasetler görülür. Bütün bu özellikler çömelme âdeti ile ilgilidir. Astragalus ve Calcaneus'ta cinsiyet farkları önemlidir. Kadın astragalus ve calcaneus'unda morfolojik ve biometrik karakterler erkeklerinkine nazaran daha mükemmel formlar arzeder. Astragalus ve calcaneusta ölçülen kuturlar kadınlarda daha küçüktür.  İstisnai bazı haller olmakla beraber, kaide olarak, genellikle, her iki cinste de sağ taraf ölçüleri soldan daha büyüktür. Medeni guruplarda astragalus ve calcaneus, morfolojik karakterlerle, proporsiyon nisbetleri bakımından, geri kalmış kavimlerle, tarihi, prehistorik guruplara oranla daha mükemmel formlar gösterir. Modern insan ayağı dahi, henüz iptidaî karakterlerden tamamen kurtulmuş değildir.

Anahtar Sözcükler


Paleoantropoloji; Anadolu; Gordion; Roma Devri Halkı; Astragalus; Calcaneus

Tam Metin:

PDF