Ön-tür Kuramı Çerçevesinde Türkçede Anlamsal Ulamların İncelenmesi

Seda GÖKMEN, Özay ÖNAL

Öz


Rosch’un ön-tür kuramı, uzun çağlar boyunca kabul gömüş olan Aristocu görüşe tepki olarak doğmuş bir zihin tabanlı ulamlaştırma kuramıdır. Rosch, Aristocu görüşün tersine, ulamın içi yapısının homojen olmadığını, bir ön-tür (prototype) ile birlikte iyi ve kötü üyelerden oluştuğunu iddia etmiştir. Kurama göre, ulam sınırları kesin değildir ve geçiş bölgeleri içerir ki bu ulamın daima yeni üyelere açık olduğu anlamına gelir. Ulamda ön-tür olarak da adlandırılan bir en tipik üye ve kademeli olarak ulamı temsil niteliği azalan çevresel üyeler vardır. Ön-türler bazı zihinsel ayrıcalıklara sahipti; Birer zihinsel referans noktalarıdırlar. En kolay hatırlanabilen üyelerdir. Ön-türler, çocukların anadillerini edinirlerken ilk öğrendikleri kavramlaştırma düzeyi olan temel düzey kavramlardır aynı zamanda.Araştırmanın deneysel bölümünde yürütülen sormacada, çocuk, genç ve yetişkinlerden oluşan 210 denekten, 22 somut ve soyut ulam içeriği için 7 tipik üye yazmaları istenmiştir. Sonuçlar, çalışmanın örneklemi ile sınırlı olmakla birlikte, Türkçede anlamsal ulamların belirli ön-türler etrafında yapılandığını göstermiştir. Ancak, soyut ve somut ulamlar arasında eğilimler açısından bazı farklılıklar tespit edilmiştir.

Anahtar Sözcükler


Ruhdilbilim; Bilişsel Anlambilim; Biliş; Ulamlaştırma; Ön-tür; Ulam; Temel Düzey; Aile Benzeşmesi

Tam Metin:

PDF